Looistoffen

Looistoffen – ook wel tannines genoemd – zijn samentrekkende polyfenolen die vooral voorkomen in bladeren, schorsen, wortels, bessen en basten van verschillende planten. Hun belangrijkste eigenschap is de adstringerende werking: ze trekken weefsels samen, versterken oppervlakkige slijmvliezen en remmen mild ontstekingen en irritatie.

Werking

Looistoffen hebben een duidelijk fysiologisch werkingsprofiel:

• Samentrekkend (adstringerend)
• Ze binden aan eiwitten in huid- en slijmvliescellen, waardoor het weefsel compacter wordt.
  Hierdoor:
  – vermindert vochtverlies
  – wordt irritatie sneller gekalmeerd
  – krijgen slijmvliezen meer stevigheid
• Ontstekingsremmend:
  Door de interactie met eiwitten en slijmvliezen verminderen tannines:
  – roodheid
  -zwelling
  -lokale ontstekingsactiviteit
• Antimicrobieel: veel tannines remmen groei van bacteriën, virussen en gisten doordat ze eiwitten in micro-organismen denatureren.
• Beschermend op slijmvliezen: ze leggen als het ware een dun, beschermend laagje over: maag, darmen, keel, huid
  Hierdoor kunnen ze behulpzaam zijn bij diarree, keelirritatie of oppervlakkige huidproblemen.
• Stoppend effect op diarree: dit is een klassieke werking: tannines trekken de darmwand samen, verminderen vochtverlies, remmen irritatie

Let op: dit geldt voor acuut gebruik; looistofrijke kruiden zijn niet bedoeld voor langdurige inname.

Soorten tannines

1. Gehydrolyseerde tannines

(zoals gallotannines en ellagitannines)

• komen o.a. voor in eikenbast, walnootblad, braamblad
• sterk adstringerend
• uitgesproken effect op slijmvliezen

2. Gecondenseerde tannines (proanthocyanidinen)

• komen o.a. voor in rozenbottel, meidoorn, bosbessenblad
• milder dan gehydrolyseerde tannines
• vaak gecombineerd met antioxidantwerking

Voorbeelden van looistofrijke kruiden

Eikenbast (Quercus robur)

• zeer rijk aan tannines
• uitwendig bij aambeien, kloofjes, ontstoken huid
• niet langdurig inwendig gebruiken

Braamblad (Rubus fruticosus)

• mild adstringerend
• bij diarree, keelirritatie, slijmvliesontsteking
• veilig en breed inzetbaar

Groene thee (Camellia sinensis)

• rijk aan catechinen (gecondenseerde tannines)
• antioxidant + samentrekkend
• inwendig en uitwendig bruikbaar

Vrouwenmantel (Alchemilla vulgaris)

• adstringerend op baarmoederslijmvlies en darmen
• traditioneel bij overvloedige menstruatie en diarree

Salvia (Salvia officinalis)

• bitterstoffen + tannines
• zeer geschikt bij keelontsteking, overmatig zweten en wondjes

Walnootblad (Juglans regia)

• lokaal bij huidproblemen, eczeemachtige klachten
• adstringerend en antimicrobieel

Toepassingen in de kruidengeneeskunde

Looistoffen worden vooral gebruikt bij:

• acute diarree
• keelontsteking of keelirritatie (gorgelen / thee)
• aambeien (zitbad, waswater)
• wondjes en kloofjes
• ontstoken slijmvliezen (mond, keel, darmen)
• overtollig vocht of zweten
• bij menstruatieklachten (met name overvloedig bloedverlies in milde gevallen)

Veiligheid en bijzonderheden

• Niet langdurig dagelijks gebruiken (kan darmwerking remmen).
• Bij ijzersupplementen: tannines verminderen opname → minstens 2 uur ertussen laten.
• Bij diarree: alleen bij acute, niet bij chronische klachten.
• Niet inzetten bij ernstige obstipatie (kan verergeren).
• Eikenbast: uitwendig veiliger dan langdurig inwendig.

Bronnen

Verhelst, G. Groot Handboek Geneeskrachtige Planten
EMA Herbal Monographs
ESCOP Monographs