Veilig kruiden gebruiken

Bij kruiden denken veel mensen al snel: het is natuurlijk, dus het zal wel veilig zijn. Dat is begrijpelijk, maar zo simpel ligt het niet. Een kruid bevat werkzame stoffen. Juist daarom kan het iets doen, maar juist daarom is ook zorgvuldigheid belangrijk.

Sommige kruiden zijn heel zacht en worden al lang breed gebruikt. Andere kruiden werken sterker, vragen meer kennis of zijn minder geschikt in combinatie met medicijnen of bepaalde aandoeningen. Ook de dosering, de duur van gebruik en de gekozen bereiding maken verschil.

Veilig werken met kruiden betekent dus niet dat je overal bang voor moet zijn. Het betekent vooral dat je bewust kiest, goed kijkt en niet zomaar aanneemt dat alles altijd kan.

Eenzelfde klacht kan bij verschillende mensen een andere achtergrond hebben. Daardoor is ook niet elk kruid automatisch logisch bij iedereen met dezelfde klacht.

Iemand met onrust kan bijvoorbeeld vooral spanning hebben, maar iemand anders kan eerder uitgeput zijn, hormonaal uit balans zijn of gevoelig reageren op prikkels. Dan kan een kruid dat voor de één prettig is, voor de ander juist te weinig doen of niet goed vallen.

Daarom is het verstandig om niet alleen naar de klacht te kijken, maar ook naar het totaalplaatje: hoe lang speelt het al, hoe hevig is het, wat is de oorzaak, welke andere factoren spelen mee en wat wordt er verder gebruikt?

In sommige situaties is het slimmer om niet zomaar zelf iets te proberen of in elk geval extra goed te controleren of een kruid geschikt is.

• bij zwangerschap of borstvoeding
• bij kinderen
• bij gebruik van medicijnen
• bij een bekende aandoening of medische behandeling
• bij allergieën of gevoeligheid voor bepaalde planten
• bij langdurige, terugkerende of verergerende klachten

Ook als iemand meerdere klachten tegelijk heeft, snel heftig reageert op middelen of al van alles gebruikt, is het beter om voorzichtiger te zijn dan normaal.

Tijdens zwangerschap en borstvoeding is extra voorzichtigheid belangrijk. Niet elk kruid is dan geschikt, ook niet als het normaal als mild bekendstaat.

Sommige kruiden worden afgeraden omdat ze invloed kunnen hebben op de baarmoeder, de hormoonhuishouding, de doorbloeding of omdat er gewoon te weinig betrouwbare gegevens over zijn.

Dat betekent niet dat er niets mogelijk is, maar wel dat je in deze periode terughoudender bent en liever kiest voor kruiden waarvan het gebruik goed bekend is en alleen als daar een duidelijke reden voor is.

Kinderen reageren anders dan volwassenen. Ze zijn gevoeliger, hebben andere doseringen nodig en niet elk kruid is geschikt op jonge leeftijd.

Bij kinderen werk je daarom liever eenvoudig, mild en kortdurend. Ook etherische oliën, sterke tincturen of intensieve combinaties zijn lang niet altijd een goed idee.

Zeker bij jonge kinderen, aanhoudende klachten of koorts is het belangrijk om goed te blijven kijken of zelfzorg nog wel passend is.

Sommige kruiden kunnen invloed hebben op medicijnen. Dat kan bijvoorbeeld gaan om opname, afbraak of werking. Dat betekent niet dat kruiden en medicijnen nooit samen kunnen, maar wel dat je daar niet te makkelijk over moet denken.

Vooral bij medicijnen die nauw luisteren, zoals bloedverdunners, middelen voor stemming, hartmedicatie, slaapmiddelen of middelen die via de lever worden verwerkt, is extra oplettendheid nodig.

Gebruik je medicijnen en wil je daarnaast kruiden inzetten, dan is het verstandig om eerst goed te controleren of de combinatie logisch en veilig is.

Ook kruiden kunnen allergische reacties of gevoeligheidsreacties geven. Dat geldt zowel voor inwendig als uitwendig gebruik.

Mensen die gevoelig zijn voor bepaalde plantenfamilies, geurstoffen of sterk aromatische kruiden kunnen soms sneller reageren. Bij uitwendig gebruik is het verstandig om eerst klein te testen als iemand een gevoelige huid heeft.

Bij jeuk, roodheid, benauwdheid, zwelling of andere duidelijke reacties stop je meteen.

Meer is niet altijd beter. Ook bij kruiden is dosering belangrijk. Een kruid kan in een lage dosering prima worden verdragen, maar in hogere hoeveelheden minder goed passen.

Hetzelfde geldt voor de duur van gebruik. Sommige kruiden gebruik je kort, bijvoorbeeld een paar dagen of weken. Andere kunnen langer worden ingezet, maar ook dan blijft het verstandig om af en toe opnieuw te kijken of het nog nodig is.

Verder is het meestal beter om niet meteen heel veel kruiden tegelijk te combineren. Hoe meer je tegelijk gebruikt, hoe lastiger het wordt om te beoordelen wat helpt, wat niet helpt en wat mogelijk klachten geeft.

Kruiden kunnen heel waardevol zijn bij milde, alledaagse klachten. Maar er zijn ook situaties waarin je beter niet te lang zelf blijft proberen.

• klachten die plotseling ontstaan en heftig zijn
• klachten die snel erger worden
• onverklaarde pijn
• aanhoudende koorts
• bloedverlies of terugkerend bloedverlies
• benauwdheid of druk op de borst
• gewichtsverlies zonder duidelijke reden
• klachten die weken of maanden blijven terugkomen zonder duidelijke verklaring

Dan is het belangrijker om eerst goed te laten kijken wat er aan de hand is, in plaats van alleen maar nieuwe kruiden of middelen te blijven proberen.

Veel mensen denken bij veiligheid vooral aan thee of tincturen, maar ook uitwendig gebruik vraagt zorgvuldigheid. Een kruidenolie, zalf, stoombad of kompres kan prettig zijn, maar is niet automatisch voor iedereen geschikt.

Let op bij een gevoelige huid, open wondjes, eczeem, allergieën of sterke etherische oliën. Zeker bij kinderen en bij gebruik in het gezicht of rond de ogen is terughoudendheid belangrijk.

Gebruik bij twijfel liever een eenvoudige bereiding dan iets sterks of sterk geparfumeerds.

• gebruik kruiden bewust en niet zomaar lukraak
• begin liever eenvoudig dan met veel tegelijk
• kijk altijd naar de persoon én de klacht
• controleer bij medicijnen, zwangerschap en kinderen extra goed
• gebruik geen hoge doseringen zonder goede reden
• blijf niet eindeloos doorgaan als iets niet helpt
• stop bij duidelijke bijwerkingen of een onprettige reactie
• schakel op tijd hulp in bij rode vlaggen of onduidelijke klachten

Zijn kruiden veilig omdat ze natuurlijk zijn?
Nee, dat kun je niet automatisch zeggen. Natuurlijk zegt niets over geschiktheid of veiligheid. Kruiden kunnen mild zijn, maar ook invloed hebben op het lichaam, op medicijnen of op bestaande klachten.

Kun je meerdere kruiden combineren?
Ja, dat kan prima. Kruiden worden vaak gecombineerd. Belangrijk is wel dat een combinatie doordacht is samengesteld en past bij de klacht en de persoon. Een gerichte combinatie door een kruidengeneeskundige of fytotherapeut is iets anders dan zelf zomaar veel kruiden door elkaar gebruiken.

Kun je kruiden onbeperkt blijven gebruiken?
Nee, dat is niet verstandig. Ook bij kruiden is het goed om na te gaan of iets nog nodig is, nog passend is en nog steeds goed verdragen wordt.

Is uitwendig gebruik altijd veilig?
Ook niet. De huid kan reageren, sommige bereidingen zijn te sterk voor gevoelige plekken en bij kinderen of rond de ogen moet je extra voorzichtig zijn.

• EMA Herbal Monographs en Herbal Assessment Reports
• ESCOP Monographs
• Hoffmann D. Medical Herbalism
• Easley T, Horne S. The Modern Herbal Dispensatory