Wat kun je allemaal doen met kruiden?
Kruidenbereidingen: wat kun je allemaal maken met kruiden?
Met kruiden kun je veel meer doen dan alleen thee zetten. Je kunt ze verwerken tot een infusie, decoct, tinctuur, oxymel, kruidenolie, zalf, kompres, stoombad of mondspoeling.
Welke bereiding het meest geschikt is, hangt af van het kruid, het deel van de plant en het doel. Een bloem of blad gebruik je vaak anders dan een wortel of schors. Ook maakt het uit of je een kruid inwendig of uitwendig wilt gebruiken.
Op deze pagina vind je een rustig overzicht van veelgebruikte kruidenbereidingen, wanneer je ze inzet en hoe je er thuis mee kunt beginnen.
Kruidenbereidingen in het kort
Voor zachte en eenvoudige bereidingen kies je vaak een infusie of decoct. Voor een meer geconcentreerde bereiding kun je denken aan een tinctuur of oxymel. Voor uitwendig gebruik zijn kruidenolie, zalf, kompressen en stoombaden juist weer praktisch.
Begin vooral eenvoudig. Je hoeft niet alles tegelijk te maken. Voor veel mensen zijn infusies, decocten en oliën de makkelijkste eerste stap.
Gratis gids
Zelf aan de slag met kruidenbereidingen?
Vraag gratis de gids aan met 15 simpele kruidenbereidingen voor thuis. Van infusie en tinctuur tot oxymel, kruidenolie en zalf.
Laat hieronder je naam en e-mailadres achter en ontvang de gids automatisch in je inbox.
Verder lezen over kruiden en veilig gebruik
Wil je meer weten over afzonderlijke kruiden of eerst lezen waar je op let bij veilig gebruik? Bekijk dan de kruidenfiches of lees verder op de pagina over veilig kruiden gebruiken.
Infusie
Een infusie is wat de meeste mensen kennen als kruidenthee. Je giet heet water over het kruid en laat het daarna afgedekt trekken.
Vaak geschikt voor: blad, bloemen en zachte bovengrondse delen van de plant.
Wordt vaak gebruikt bij: dagelijks gebruik, ontspanning, spijsvertering en luchtwegen.
Zo doe je het: gebruik gedroogd of vers kruid, overgiet met heet water, dek af en laat ongeveer 10 tot 15 minuten trekken. Daarna zeven.
Voorbeelden: kamille, citroenmelisse, pepermunt, lindebloesem, brandnetelblad.
Decoct
Een decoct is een aftreksel waarbij je het kruid zacht laat koken. Dat is vooral handig bij hardere plantdelen die hun inhoudsstoffen minder makkelijk afgeven in een gewone infusie.
Vaak geschikt voor: wortels, schors, harde zaden en steviger plantmateriaal.
Wordt vaak gebruikt bij: kruiden die wat meer tijd nodig hebben om hun stoffen af te geven.
Zo doe je het: doe het kruid in koud water, breng rustig aan de kook, laat 10 tot 20 minuten zacht trekken en zeef daarna.
Voorbeelden: zoethoutwortel, kaneel, gemberwortel en sommige schorsen.
Tinctuur
Een tinctuur is een alcoholuittreksel van kruiden. Alcohol haalt andere stoffen uit een plant dan water alleen en zorgt er tegelijk voor dat de bereiding lang houdbaar blijft.
Vaak geschikt voor: kruiden die je geconcentreerder wilt gebruiken of langer wilt bewaren.
Wordt vaak gebruikt bij: kleine doseringen, praktische toepassing en kruiden die goed extraheren in alcohol.
Zo doe je het: je laat kruiden trekken in alcohol, vaak enkele weken, en zeeft het daarna.
Let op: tincturen zijn niet voor iedereen geschikt, bijvoorbeeld niet altijd bij kinderen, zwangerschap of bepaalde medische situaties.
Oxymel
Een oxymel is een combinatie van azijn en honing waarin kruiden zijn verwerkt. Het is een oude bereiding die nog steeds populair is, juist omdat hij prettig in gebruik kan zijn.
Vaak geschikt voor: aromatische kruiden en kruiden die je graag in een vloeibare, zachte vorm gebruikt.
Wordt vaak gebruikt bij: keel, luchtwegen, spijsvertering en seizoensgebonden ondersteuning.
Zo doe je het: laat kruiden trekken in azijn of maak eerst een kruidenazijn en meng die daarna met honing.
Voorbeelden: tijm, salie, rozemarijn en gember.
Kruidenazijn
Kruidenazijn is azijn waarin kruiden zijn getrokken. Dat kan heel eenvoudig zijn en is vooral een fijne manier om met kruiden te werken zonder alcohol.
Vaak geschikt voor: kruiden die je in een zure basis wilt laten trekken.
Wordt vaak gebruikt bij: keukengebruik, haarspoelingen of als basis voor een oxymel.
Zo doe je het: vul een pot met kruiden, schenk er azijn overheen, laat trekken en zeef daarna.
Kruidenolie
Een kruidenolie is een olie waarin kruiden zijn getrokken. Deze bereiding wordt meestal uitwendig gebruikt en is vaak de basis voor een latere zalf.
Vaak geschikt voor: huidverzorging, massage en uitwendig gebruik.
Wordt vaak gebruikt bij: droge huid, ruwe huid, plaatselijke verzorging en herstel van de huidbarrière.
Zo doe je het: laat kruiden trekken in een plantaardige olie, koud of au bain-marie, en zeef daarna goed.
Belangrijk: gebruik bij voorkeur goed gedroogde kruiden om de kans op bederf te verkleinen.
Voorbeelden: calendula, weegbree, lavendel en sint-janskruid.
Zalf
Een zalf is meestal een kruidenolie die dikker is gemaakt met bijvoorbeeld bijenwas. Daardoor blijft hij beter op de huid liggen.
Vaak geschikt voor: plaatselijke toepassing op de huid.
Wordt vaak gebruikt bij: droge plekken, ruwe huid, schrale huid en verzorging van belaste huid.
Zo doe je het: maak eerst een kruidenolie en verwarm die daarna met was tot een smeerbare zalf.
Voorbeelden: calendulazalf, weegbreezalf en smeerwortelzalf.
Kompres of omslag
Een kompres of omslag is een doek, gaasje of lap die je doordrenkt met een kruidenbereiding en daarna uitwendig gebruikt.
Vaak geschikt voor: plaatselijke ondersteuning op de huid.
Wordt vaak gebruikt bij: vermoeide, gevoelige of lokaal belaste plekken.
Zo doe je het: gebruik een infusie, decoct of verdunde tinctuur, doordrenk een doek en leg die op de huid.
Stoombad
Bij een stoombad inhaleer je de damp van heet water met kruiden. Dit is een bekende manier om aromatische kruiden te gebruiken.
Vaak geschikt voor: aromatische kruiden.
Wordt vaak gebruikt bij: neus, bijholten en luchtwegen.
Zo doe je het: giet heet water over de kruiden, hang met voldoende afstand boven de kom en adem de damp rustig in.
Let op: niet altijd geschikt voor jonge kinderen of voor mensen met erg gevoelige luchtwegen.
Gorgel of mondspoeling
Een gorgel of mondspoeling maak je meestal van een afgekoelde infusie of een andere verdunde kruidenbereiding.
Vaak geschikt voor: mond en keel.
Wordt vaak gebruikt bij: keelirritatie en verzorging van het mondslijmvlies.
Zo doe je het: laat de bereiding eerst goed afkoelen en gebruik hem daarna om te spoelen of te gorgelen.
Voorbeelden: salie, kamille en tijm.
Badkruiden
Badkruiden zijn kruiden die je gebruikt in een vol bad of voetenbad. Dat kan als sterke infusie of in een kruidenzakje dat mee in het water gaat.
Vaak geschikt voor: ontspanning, verzorging van de huid en een rustmoment met kruiden.
Wordt vaak gebruikt bij: vermoeidheid, spanning en uitwendige verzorging.
Voorbeelden: lavendel, kamille, rozemarijn en den.
Kruidenpoeder
Sommige kruiden kun je fijnmalen tot poeder. Dat poeder kan in kleine hoeveelheden worden verwerkt in bijvoorbeeld honing, capsules of voeding.
Vaak geschikt voor: droge kruiden die goed te malen zijn.
Let op: niet elk kruid is hiervoor prettig of geschikt. De smaak kan sterk zijn en poeders vragen ook om zorgvuldigheid in gebruik.
Welke bereiding kies je?
- Wil je iets eenvoudigs voor thuis? Kies dan vaak een infusie of decoct.
- Wil je een bereiding die langer houdbaar is? Dan kom je sneller uit bij een tinctuur of oxymel.
- Wil je uitwendig werken? Kijk dan naar kruidenolie, zalf of kompressen.
- Werk je met wortels of schors? Dan is een decoct vaak logischer dan een gewone thee.
- Wil je vooral zacht en laagdrempelig beginnen? Start dan met een paar eenvoudige infusies.
Welk deel van de plant gebruik je?
Bloemen en blad
Deze gebruik je vaak als infusie. Denk aan kamille, citroenmelisse of pepermunt.
Wortels en schors
Deze lenen zich vaak beter voor een decoct, omdat ze meer tijd nodig hebben om stoffen af te geven.
Aromatische kruiden
Deze worden vaak gebruikt in infusies, oxymels, tincturen of stoombaden.
Uitwendig gebruik
Voor de huid wordt vaak gekozen voor een olie, zalf, badkruid of kompres.
Veiligheid en aandachtspunten
Natuurlijk betekent niet automatisch dat iets altijd veilig is. Ook kruiden kunnen contra-indicaties hebben, minder geschikt zijn in combinatie met medicijnen of extra aandacht vragen bij bepaalde situaties.
Let extra op bij:
- zwangerschap en borstvoeding
- medicijngebruik
- kinderen
- allergieën of gevoelige huid
- langdurige, hevige of terugkerende klachten
Lees bij twijfel ook verder op de pagina over veilig kruiden gebruiken.
Bronnen
- EMA Herbal Monographs en Herbal Assessment Reports
- ESCOP Monographs
- Hoffmann D. Medical Herbalism
- Easley T, Horne S. The Modern Herbal Dispensatory