Onrustige darmen bij stress: waarom je spijsvertering meereageert

Veel mensen merken het direct aan hun buik wanneer zij gespannen zijn. De darmen kunnen gaan rommelen, de buik voelt opgeblazen of er ontstaat plotseling aandrang om naar het toilet te gaan.

De spijsvertering is nauw verbonden met het zenuwstelsel. In de darmwand bevindt zich een uitgebreid netwerk van zenuwen dat voortdurend informatie uitwisselt met de hersenen.

Daardoor reageert de buik niet alleen op wat je eet, maar ook op hoe je je voelt, hoeveel je hebt geslapen en hoeveel spanning je lichaam gedurende de dag moet verwerken.

Mogelijke klachten zijn:

• rommelende of borrelende darmen;
• een opgeblazen of gespannen buik;
• winderigheid;
• plotselinge aandrang;
• diarree of dunnere ontlasting;
• verstopping of harde ontlasting;
• een wisselend ontlastingspatroon;
• een knoopachtig gevoel in de buik.

Bij stress verschuift de aandacht van het lichaam naar alertheid en actie. Hartslag, ademhaling en spierspanning kunnen toenemen. De spijsvertering krijgt op dat moment minder prioriteit.

Als deze toestand kort duurt, herstelt het lichaam meestal vanzelf. Blijft de spanning langere tijd aanwezig, dan kan het ritme van de darmen ontregeld raken.

Bij sommige mensen versnelt de darmbeweging. Dat kan leiden tot rommelende darmen, krampen, aandrang en diarree. Bij anderen worden de darmen juist trager, waardoor verstopping en een vol gevoel ontstaan.

Ook eet je tijdens stress vaak anders. Je slaat maaltijden over, eet sneller, drinkt meer koffie of kiest vaker voor snelle en zware voeding. Dit kan de klachten verder versterken.

Darmklachten behoren tot de bredere groep spijsverteringsklachten .

Bij langdurige stress blijft het lichaam op een hoger niveau van paraatheid functioneren. Dit kan invloed hebben op de darmbeweging, de gevoeligheid van de darmwand en de manier waarop signalen uit de buik worden verwerkt.

Normale prikkels, zoals lucht in de darmen of beweging van de ontlasting, kunnen daardoor sneller als onaangenaam, krampachtig of pijnlijk worden ervaren.

Slaaptekort, weinig beweging en onvoldoende herstel maken het zenuwstelsel vaak nog gevoeliger. De buik kan dan als eerste reageren wanneer de spanning opnieuw oploopt.

Heb je vooral pijn of krampen? Lees dan verder op de pagina buikpijn door stress .

Darmklachten kunnen op hun beurt weer nieuwe stress veroorzaken. Je gaat extra letten op ieder geluid of gevoel in je buik en vraagt je misschien af of je wel weg kunt, waar een toilet is of of bepaalde voeding klachten zal geven.

Die extra alertheid verhoogt het spanningsniveau. Daardoor kunnen de darmen nog sterker reageren. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin spanning en darmklachten elkaar blijven versterken.

Het helpt daarom vaak niet om alleen naar voeding te kijken. Ook herstel, slaap, prikkelbelasting en bezorgdheid over de klachten zelf verdienen aandacht.

Ja. Bij sommige mensen versnelt de darmbeweging tijdens stress. De darminhoud beweegt dan sneller door de darmen, waardoor minder vocht wordt opgenomen.

Dit kan samengaan met:

• rommelende darmen;
• plotselinge aandrang;
• buikkrampen;
• dunnere ontlasting;
• meerdere keren kort na elkaar naar het toilet moeten.

Diarree hoeft niet altijd door stress te komen. Ook een infectie, voeding, medicatie of een darmaandoening kan een rol spelen. Laat aanhoudende, ernstige of terugkerende diarree daarom beoordelen.

Stress kan bij sommige mensen juist leiden tot tragere darmen. Tijdens drukke periodes wordt vaak minder bewogen en gedronken. Ook wordt toiletbezoek soms uitgesteld.

Daardoor kan de ontlasting harder worden en moeilijker passeren. Een opgeblazen buik, winderigheid en een vol of drukkend gevoel kunnen dan op de voorgrond staan.

Regelmatig eten, voldoende drinken, bewegen en niet te lang wachten met toiletbezoek kunnen helpen om het darmritme te ondersteunen.

Bij onrustige darmen door stress helpt het vaak om zowel naar de spijsvertering als naar het totale spanningsniveau te kijken.

• Eet rustig. Neem de tijd voor maaltijden en probeer niet gehaast of achter een scherm te eten.
• Houd enige regelmaat aan. Zeer onregelmatig eten kan bij een gevoelige buik extra klachten geven.
• Drink voldoende. Dit is vooral belangrijk wanneer verstopping meespeelt.
• Beweeg dagelijks. Rustig wandelen kan helpen om spanning te verlagen en het darmritme te ondersteunen.
• Let op cafeïne. Koffie en energiedrank kunnen onrust, aandrang en een gejaagd gevoel versterken.
• Plan herstelmomenten. Wacht niet tot de klachten hevig zijn, maar neem gedurende de dag korte pauzes.
• Let op slaap. Bij vermoeidheid kan het zenuwstelsel sterker reageren op prikkels uit de buik.
• Schrap niet zonder begeleiding steeds meer voeding. Een zeer beperkt dieet kan tekorten en extra angst rond eten veroorzaken.

Meer over lichamelijke en mentale spanning lees je op de pagina stress en spanning .

Binnen de kruidengeneeskunde wordt bij stressgerelateerde darmklachten gekeken naar zowel het zenuwstelsel als de spijsvertering. Welk kruid passend is, hangt af van de aard van de klachten.

Veelgebruikte kruiden binnen dit patroon zijn:

• citroenmelisse wanneer nerveuze spanning samengaat met een onrustig of krampachtig gevoel in de buik;
• kamille bij een gevoelige, gespannen of krampachtige spijsvertering;
• venkel wanneer vooral winderigheid, een opgeblazen gevoel en lichte darmkrampen aanwezig zijn;
• pepermunt bij een opgeblazen of krampachtige spijsvertering. Pepermunt is niet altijd passend bij maagzuur of reflux.

Deze kruiden worden niet gekozen als algemene oplossing voor iedere vorm van darmklachten. De keuze hangt af van de stoelgang, de plek en aard van de klachten, medicijngebruik en mogelijke contra-indicaties.

Gebruik kruiden niet om nieuwe, hevige of onverklaarde klachten te onderdrukken. Laat de oorzaak dan eerst beoordelen.

Darmklachten kunnen door stress worden beïnvloed, maar mogen niet automatisch aan spanning worden toegeschreven.

Neem contact op met de huisarts wanneer:

• de klachten lang aanhouden of steeds terugkomen;
• de ontlasting blijvend verandert;
• je bloed bij de ontlasting ziet;
• de ontlasting zwart en plakkerig is;
• je onbedoeld afvalt;
• je koorts hebt;
• de pijn hevig is of duidelijk erger wordt;
• je ’s nachts wakker wordt van de klachten;
• je je zorgen maakt over de oorzaak.

Bel direct de huisarts of huisartsenpost bij plotselinge hevige buikpijn, flauwvallen, sufheid, aanhoudend overgeven of wanneer je je snel zieker voelt.

• Gebruik kruiden niet om nieuwe, hevige of onverklaarde darmklachten zelfstandig te behandelen.
• Controleer bij medicijngebruik altijd mogelijke wisselwerkingen en contra-indicaties.
• Pepermunt kan brandend maagzuur en reflux bij sommige mensen verergeren.
• Houd rekening met allergieën. Kamille behoort tot de composietenfamilie.
• Gebruik kruiden tijdens zwangerschap en borstvoeding alleen na deskundig overleg.
• Stop met het gebruik wanneer de klachten toenemen of wanneer je je onwel voelt.

Lees ook: Kruiden veilig gebruiken .

• Thuisarts – Prikkelbare darm
• European Medicines Agency – Melissa leaf
• European Medicines Agency – Matricaria flower
• European Medicines Agency – Peppermint leaf
• European Medicines Agency – Sweet fennel fruit
• Verhelst J. – Groot Handboek der Geneeskrachtige Planten