Waarom krijg je hartkloppingen bij stress?

Wanneer je stress ervaart, maakt het lichaam zich klaar om te reageren. Dit gebeurt niet alleen bij direct gevaar. Ook werkdruk, zorgen, tijdsdruk, emoties en langdurige overbelasting kunnen een stressreactie oproepen.

Tijdens zo’n reactie worden processen die met alertheid en actie te maken hebben actiever. Je aandacht wordt scherper, spieren spannen zich aan en de hartslag kan versnellen of krachtiger worden.

Hierdoor kun je je hart duidelijker voelen kloppen. Dat kan worden ervaren als een snelle hartslag, hartbonzen, een harde slag of een onrustig gevoel in de borst.

Bij kortdurende spanning keert het lichaam meestal weer terug naar rust. Wanneer de belasting blijft aanhouden, kan dat terugschakelen meer tijd kosten.

Bij langdurige stress krijgt het lichaam minder gelegenheid om volledig te herstellen. Het blijft sneller alert reageren op nieuwe taken, emoties of prikkels.

De hartslag hoeft daarbij niet voortdurend te hoog te zijn. Het kan ook betekenen dat je je hart eerder en nadrukkelijker opmerkt dan in een rustige periode.

Vermoeidheid en slecht slapen kunnen de belastbaarheid verder verminderen. Kleine spanningsmomenten voelen dan groter en lichamelijke signalen vallen sneller op.

Daardoor kunnen hartkloppingen terugkomen bij drukte, piekeren, overprikkeling of een dag waarop je weinig hebt kunnen herstellen.

Hartkloppingen vallen niet altijd op tijdens het drukste moment. Overdag wordt je aandacht vaak in beslag genomen door werk, verkeer, gesprekken en praktische bezigheden.

Wanneer je gaat zitten of in bed ligt, valt een groot deel van die afleiding weg. Je merkt lichamelijke signalen dan beter op, waaronder je hartslag.

Het kan ook zijn dat de omgeving al rustig is, terwijl je lichaam nog niet volledig is teruggeschakeld. Je gedachten gaan door, je ademhaling blijft wat hoger of je spieren zijn nog aangespannen.

Dit verklaart waarom hartkloppingen soms pas aan het einde van een drukke dag duidelijk voelbaar worden. Toch mogen hartkloppingen in rust niet automatisch aan stress worden toegeschreven.

Hartkloppingen kunnen schrik en onzekerheid oproepen. Je aandacht gaat direct naar je borst en je gaat mogelijk controleren of je hartslag nog steeds snel of onregelmatig voelt.

Die bezorgdheid kan opnieuw een stressreactie oproepen. Het lichaam wordt alerter, spieren spannen verder aan en de hartslag kan nog nadrukkelijker worden.

Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan:

• je voelt een hartklopping;
• je schrikt en wordt alerter;
• de spanning neemt toe;
• je hartslag valt nog meer op;
• je gaat opnieuw controleren.

Dat betekent niet dat de hartkloppingen ‘tussen je oren’ zitten. De lichamelijke ervaring is echt. Het laat vooral zien hoe sterk aandacht, spanning en lichamelijke reacties elkaar kunnen beïnvloeden.

Naast stress kunnen verschillende factoren invloed hebben op de hartslag of op hoe nadrukkelijk je deze ervaart.

Denk bijvoorbeeld aan:

• koffie en andere dranken met veel cafeïne;
• energiedrank;
• alcohol;
• roken of nicotine;
• slaaptekort en vermoeidheid;
• heftige emoties of angst;
• bepaalde medicijnen en andere middelen.

Niet iedereen reageert hetzelfde. Het kan daarom helpen om een tijdje bij te houden wanneer de hartkloppingen ontstaan en wat eraan voorafging.

Noteer bijvoorbeeld het tijdstip, de duur, je activiteit, je stressniveau, slaap, cafeïnegebruik en eventuele andere klachten. Deze informatie kan ook nuttig zijn wanneer je de klachten met je huisarts bespreekt.

Zijn de hartkloppingen medisch beoordeeld en lijkt stress een belangrijke factor? Dan is het meestal zinvoller om het totale spanningspatroon aan te pakken dan om alleen op de hartslag te letten.

• Plan eerder herstelmomenten. Wacht niet tot je volledig uitgeput of overprikkeld bent.
• Let op slaap. Slecht slapen kan de gevoeligheid voor spanning en lichamelijke signalen vergroten.
• Beperk stimulerende middelen. Verminder koffie, energiedrank en nicotine wanneer je merkt dat deze klachten versterken.
• Kies rustige beweging. Wandelen of rustig bewegen kan helpen om opgebouwde spanning geleidelijk af te bouwen.
• Maak de avond rustiger. Verminder werk, schermen, fel licht en andere prikkels voordat je gaat slapen.
• Forceer ontspanning niet. Probeer niet voortdurend te controleren of je hartslag al rustiger wordt.
• Kijk naar de totale belasting. Ook zorgen, emotionele spanning en een volle planning kunnen meespelen.

Lees voor een bredere uitleg ook: Altijd ‘aan’ staan door stress .

Kruiden kunnen soms worden gebruikt ter ondersteuning van de achterliggende nerveuze spanning, onrust of slaapproblemen. Ze zijn niet bedoeld om onverklaarde hartkloppingen of een hartritmestoornis zelf te behandelen.

Binnen de kruidengeneeskunde wordt gekeken naar het volledige klachtenbeeld. Daarbij kunnen onder andere de volgende kruiden worden overwogen:

• citroenmelisse bij nerveuze onrust, een vol hoofd en moeite met ontspannen;
• passiebloem wanneer piekeren en moeilijk afschakelen op de voorgrond staan;
• lindebloesem bij een mild, gespannen en prikkelgevoelig klachtenbeeld;
• meidoornblad met bloesem bij tijdelijke nerveuze hartklachten, zoals een bonzend gevoel of gevoelde extra hartslag bij spanning.

Meidoorn heeft binnen dit onderwerp een bijzondere plaats. Volgens de Europese kruidenmonografie wordt meidoornblad met bloesem traditioneel gebruikt bij tijdelijke hartklachten die samenhangen met nervositeit, zoals hartkloppingen of een gevoelde extra slag. Daarbij moeten ernstige medische oorzaken eerst door een arts zijn uitgesloten.

Dit betekent niet dat meidoorn een algemeen zelfzorgmiddel is voor iedere vorm van hartkloppingen. De keuze hangt af van de oorzaak, bijkomende klachten, gezondheid en medicijngebruik.

Bij bestaande hartproblemen, nieuwe of onverklaarde hartkloppingen of gebruik van hart-, bloeddruk- of hartritmemedicatie is zelf combineren van kruiden niet verstandig.

Laat hartkloppingen beoordelen wanneer ze nieuw zijn, regelmatig terugkomen, steeds langer duren of duidelijk veranderen.

Neem direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost wanneer hartkloppingen samengaan met:

• pijn of druk op de borst;
• moeilijk ademen of duidelijke benauwdheid;
• ernstige duizeligheid;
• het gevoel dat je flauwvalt;
• plotselinge ernstige of snel toenemende klachten.

Overleg ook met je huisarts wanneer je een bestaande hartaandoening hebt of medicijnen gebruikt die invloed kunnen hebben op hartslag, hartritme of bloeddruk.

• Schrijf nieuwe of onverklaarde hartkloppingen niet zonder onderzoek aan stress toe.
• Kruiden zijn ondersteunend en vervangen geen medische beoordeling of behandeling.
• Gebruik kruiden niet als zelfbehandeling van een mogelijke hartritmestoornis.
• Wees extra voorzichtig bij bestaande hart- en vaatziekten of gebruik van hart-, bloeddruk- en hartritmemedicatie.
• Overleg tijdens zwangerschap en borstvoeding eerst met een deskundige voordat je kruiden gebruikt.
• Stop met een kruid of kruidenproduct wanneer klachten ontstaan of verergeren.

• Thuisarts.nl – Hartkloppingen
• Hartstichting – Hartkloppingen
• Hartstichting – Stress in relatie tot hart- en vaatziekten
• Verhelst J. – Groot Handboek der Geneeskrachtige Planten
• ESCOP – Herbal Monographs
• European Medicines Agency – Herbal monographs