Spijsverteringsklachten
Prikkelbare darmsyndroom (PDS): symptomen en wat helpt?
Buikpijn, krampen, een opgeblazen buik en steeds wisselende ontlasting: bij het prikkelbare darmsyndroom kan je darm sterk reageren.
Op deze pagina lees je welke symptomen bij PDS passen, welke vormen er zijn, hoe je een prikkelbare darm tot rust kunt brengen en welke rol voeding, leefstijl en kruiden kunnen spelen.
Wat is het prikkelbare darmsyndroom?
Bij het prikkelbare darmsyndroom, afgekort PDS, heb je terugkerende buikpijn die samenhangt met veranderingen in de ontlasting.
Je kunt vooral last hebben van diarree, obstipatie of een afwisseling daarvan. Ook krampen, gasvorming en een opgeblazen buik komen veel voor.
Bij PDS kunnen de darmen gevoeliger reageren en te snel, te langzaam of wisselend bewegen. Welke klachten op de voorgrond staan verschilt sterk per persoon.
Laat darmklachten eerst beoordelen
Een opgeblazen buik, buikpijn of wisselende ontlasting betekent niet automatisch dat je PDS hebt. De huisarts beoordeelt of het klachtenpatroon bij PDS past en of onderzoek naar een andere oorzaak nodig is.
Laat nieuwe of duidelijk veranderde klachten in ieder geval beoordelen bij bijvoorbeeld bloed bij de ontlasting, onverklaard gewichtsverlies, koorts, ernstige of toenemende buikpijn of een blijvende duidelijke verandering van het ontlastingspatroon.
Voor een rustig theemoment
Rust in je Buik
Heb je een gevoelige spijsvertering en spelen bijvoorbeeld een rommelende buik, gasvorming of een opgeblazen gevoel mee? Rust in je Buik is een kruidenmelange voor een rustig theemoment wanneer je buik en spijsvertering wat extra aandacht kunnen gebruiken.
Op de productpagina lees je welke kruiden in de melange zitten, hoe je de thee bereidt en waar je bij het gebruik rekening mee houdt.
PDS kan bestaan uit heel verschillende klachtenpatronen. Rust in je Buik is daarom geen behandeling van PDS en niet automatisch bij iedere vorm van PDS de juiste keuze.
Bekijk Rust in je Buik →
Herken jij dit?
PDS in het kort
- PDS geeft terugkerende buikpijn in combinatie met een veranderd ontlastingspatroon.
- Er bestaat PDS met vooral obstipatie, PDS met vooral diarree en een gemengde vorm.
- Voeding, stress, darmbeweging en een verhoogde gevoeligheid van de darm kunnen invloed hebben op de klachten.
- Er bestaat geen voeding, middel of kruid dat bij iedereen met PDS hetzelfde werkt.
- Nieuwe klachten en alarmsignalen moeten medisch worden beoordeeld.
Welke symptomen horen bij PDS?
Buikpijn is een belangrijk kenmerk van het prikkelbare darmsyndroom. De pijn kan op verschillende plaatsen in de buik zitten en kan wisselen in ernst en locatie.
Veelvoorkomende symptomen zijn:
- terugkerende buikpijn of buikkrampen
- een opgeblazen of gespannen gevoel in de buik
- diarree, obstipatie of een afwisseling daarvan
- verandering in de vorm of frequentie van de ontlasting
- veel gasvorming of winderigheid
- slijm bij de ontlasting
- plotselinge aandrang
- het gevoel dat de darm niet volledig leeg is
- meer of minder klachten na het eten of na de stoelgang
De klachten verschillen sterk per persoon. Ze kunnen ook per dag of per periode veranderen.
Welke vormen van PDS zijn er?
De indeling van PDS is gebaseerd op het ontlastingspatroon. Het klachtenpatroon kan in de loop van de tijd veranderen.
PDS met obstipatie
Bij PDS-C staan harde ontlasting, een moeilijke stoelgang en het gevoel dat de darm niet goed leeg raakt op de voorgrond.
Lees meer over obstipatie →PDS met diarree
Bij PDS-D heb je vooral dunne ontlasting, vaker aandrang en soms weinig tijd om een toilet te bereiken.
Lees meer over diarree →Gemengde PDS
Bij PDS-M wisselen obstipatie en diarree elkaar af. Het ontlastingspatroon kan daardoor van periode tot periode verschillen.
Hoe wordt PDS vastgesteld?
PDS is geen diagnose die je zelf alleen op basis van een opgeblazen buik of wisselende ontlasting kunt stellen.
De huisarts vraagt naar de klachten, het verloop en het ontlastingspatroon en kan de buik onderzoeken. Op basis van het klachtenpatroon wordt beoordeeld of PDS waarschijnlijk is.
Soms is aanvullend bloed- of ontlastingsonderzoek nodig om te kijken of er aanwijzingen zijn voor een andere oorzaak, bijvoorbeeld coeliakie of een ontstekingsziekte van de darm.
Een darmonderzoek is niet bij iedereen nodig. De huisarts bepaalt op basis van de klachten en eventuele alarmsignalen of aanvullend onderzoek zinvol is.
Hoe ontstaat een prikkelbare darm?
De precieze oorzaak van PDS is niet bekend. Waarschijnlijk spelen verschillende processen tegelijkertijd een rol.
- Verhoogde gevoeligheid: normale bewegingen, lucht of ontlasting in de darm kunnen sneller als pijnlijk worden ervaren.
- Veranderde darmbeweging: de darm kan te snel, te langzaam of wisselend bewegen.
- De darm-hersenverbinding: signalen tussen het zenuwstelsel en de darm kunnen invloed hebben op de klachten.
- Verandering na buikgriep: bij sommige mensen beginnen PDS-klachten na een darminfectie.
- Darmbacteriën: veranderingen in de samenstelling van de darmflora kunnen mogelijk meespelen.
Dit helpt verklaren waarom PDS bij iedereen anders verloopt en waarom dezelfde aanpak niet bij iedereen hetzelfde effect heeft.
Hoe kun je een prikkelbare darm tot rust brengen?
Een prikkelbare darm tot rust brengen betekent niet dat je één voedingsmiddel of middel moet vinden waarmee alle klachten verdwijnen.
Vaak helpt het meer om stap voor stap te onderzoeken welke factoren jouw klachten beïnvloeden.
- eet op zoveel mogelijk vaste momenten
- neem rustig de tijd voor maaltijden en kauw goed
- drink verspreid over de dag voldoende
- beweeg iedere dag, bijvoorbeeld door te wandelen of fietsen
- stel de toiletgang niet steeds uit
- bouw vezels geleidelijk op
- verminder langdurige spanning en plan herstelmomenten
- houd tijdelijk een klachten- en voedingsdagboek bij
- verander niet meerdere dingen tegelijkertijd
Door één aanpassing tegelijk te testen, kun je beter beoordelen wat werkelijk verschil maakt.
Wat kun je eten bij een prikkelbare darm?
Er bestaat geen algemene lijst met voeding die iedereen met PDS wel of niet mag eten. De reactie op voedingsmiddelen verschilt per persoon.
Gezond en regelmatig eten vormt daarom de basis. Vezels uit groente, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten en zaden kunnen bijdragen aan een gezond voedingspatroon en een regelmatige stoelgang.
Verhoog de hoeveelheid vezels geleidelijk. Een plotselinge grote toename kan tijdelijk juist meer gasvorming, krampen of een opgeblazen buik geven.
Merk je dat één bepaald voedingsmiddel steeds opnieuw klachten veroorzaakt? Dan kan het zinvol zijn dit tijdelijk te verminderen en later opnieuw te proberen.
Schrap niet zonder begeleiding verschillende groepen voedingsmiddelen. Daardoor kun je onnodig een eenzijdig voedingspatroon krijgen.
Stress en de verbinding tussen darmen en hersenen
Darmen en hersenen communiceren voortdurend via het zenuwstelsel en verschillende signaalstoffen. Dit wordt vaak de darm-hersenas genoemd.
Stress veroorzaakt PDS niet automatisch, maar kan de gevoeligheid en beweging van de darm wel beïnvloeden. Daardoor kunnen buikpijn, krampen, diarree of aandrang tijdens gespannen periodes duidelijker worden.
Dat betekent niet dat de klachten “tussen de oren” zitten. De darmklachten zijn lichamelijk, maar het zenuwstelsel kan invloed hebben op hoe sterk ze worden ervaren.
Lees ook onrustige darmen bij stress of het praktijkverhaal over darmklachten en stress .
Klachten die vaak bij PDS voorkomen
De verschillende klachten bij PDS kunnen elkaar beïnvloeden. Daarom is het belangrijk om naar het hele patroon te kijken.
- een opgeblazen buik
- winderigheid en gasvorming
- obstipatie en harde ontlasting
- diarree en plotselinge aandrang
- buikpijn en darmkrampen
- slijm bij de ontlasting
- het gevoel dat de darm niet volledig leeg is
Welke kruiden en plantaardige middelen worden gebruikt bij PDS?
Bij PDS hangt de keuze af van het klachtenpatroon. Wat wordt gebruikt bij krampen en gasvorming is niet automatisch passend wanneer harde ontlasting of juist diarree op de voorgrond staat.
Pepermunt
Maagsapresistente capsules met pepermuntolie worden gebruikt bij PDS wanneer buikpijn en krampen op de voorgrond staan. Dit is niet hetzelfde als gewone pepermuntthee.
Lees de kruidenfiche →Psyllium
Psyllium bevat oplosbare vezels die vocht opnemen. Het wordt gebruikt om de samenstelling en het volume van de ontlasting te beïnvloeden.
Altijd met voldoende vocht gebruiken.
Venkel
Wordt traditioneel gebruikt bij gasvorming, een opgeblazen gevoel en lichte darmkrampen.
Lees de kruidenfiche →Kamille
Wordt traditioneel gebruikt bij een gevoelige, gespannen of krampachtige spijsvertering.
Lees de kruidenfiche →Citroenmelisse
Kan binnen een breder klachtenbeeld worden gebruikt wanneer darmklachten samengaan met spanning en moeite met ontspannen.
Lees de kruidenfiche →Losse kruiden voor de spijsvertering
Wil je liever zelf losse kruiden kiezen? Bekijk dan het assortiment kruiden voor maag en darmen in de webshop. Lees bij ieder kruid ook de kruidenfiche en controleer de gebruiks- en veiligheidsinformatie.
Bekijk kruiden in de webshop →Zelf met kruiden aan de slag
8 uitgebalanceerde kruidenrecepten bij spijsverteringsklachten
Wil je zelf kruiden combineren? In deze digitale receptenbundel vind je 8 uitgebalanceerde kruidenrecepten bij verschillende spijsverteringsklachten.
Een praktische aanvulling wanneer je meer wilt leren over het combineren, bereiden en gebruiken van losse kruiden.
Omdat PDS verschillende klachtenpatronen kent, is niet ieder recept automatisch geschikt voor iedere vorm van PDS.
Bekijk de 8 kruidenrecepten →Persoonlijk advies nodig? Is PDS medisch vastgesteld en wisselen jouw klachten sterk, bijvoorbeeld tussen krampen, gasvorming, diarree en obstipatie? Dan kan persoonlijk kruidenadvies helpen om te kijken welke kruiden bij jouw totale klachtenpatroon passen. Lees meer →
Is een opgeblazen buik automatisch PDS?
Nee. Een opgeblazen buik kan veel verschillende oorzaken hebben en betekent niet automatisch dat je PDS hebt.
Bij PDS is vooral het terugkerende patroon van buikpijn en veranderingen in de ontlasting belangrijk.
Heb je vooral een opgeblazen gevoel? Lees dan ook meer over een opgeblazen buik .
Wat kun je beter niet eten bij PDS?
Er bestaat geen universele lijst met verboden voedingsmiddelen voor PDS. Wat bij de één klachten geeft, wordt door een ander zonder problemen verdragen.
Merk je dat je steeds reageert op bepaalde producten? Houd dan eerst een voedings- en klachtendagboek bij en verander niet meerdere dingen tegelijk.
Laat je bij voorkeur begeleiden door een diëtist wanneer je meerdere voedingsmiddelen wilt schrappen of een FODMAP-dieet wilt volgen.
Kunnen probiotica helpen bij PDS?
Het effect van probiotica verschilt. Sommige mensen merken verandering, terwijl anderen geen verschil ervaren of juist meer gasvorming krijgen.
Producten verschillen bovendien in bacteriestammen en samenstelling.
Kies je voor een proefperiode, verander dan niet tegelijkertijd allerlei andere dingen. Zo kun je beter beoordelen wat er gebeurt.
Welke kruiden en plantaardige middelen worden gebruikt bij PDS?
Dat hangt sterk af van het klachtenpatroon.
Maagsapresistente pepermuntoliecapsules worden gebruikt wanneer buikpijn en krampen op de voorgrond staan. Dit is niet hetzelfde als pepermuntthee.
Psyllium wordt gebruikt als oplosbare vezel. Venkel en kamille worden traditioneel gebruikt bij onder andere gasvorming, krampen en een gevoelige spijsvertering.
Citroenmelisse kan binnen een breder klachtenbeeld passen wanneer spanning en darmklachten samengaan.
Wanneer kan Rust in je Buik passen?
Rust in je Buik is een kruidenmelange voor een rustig theemoment wanneer buik en spijsvertering wat extra aandacht kunnen gebruiken.
De melange is niet bedoeld als behandeling van PDS. Omdat PDS verschillende patronen kent, is het verstandig om eerst naar de ingrediënten en je eigen klachten te kijken.
Wanneer moet je met darmklachten naar de huisarts?
Laat nieuwe of duidelijk veranderde darmklachten beoordelen.
Neem in ieder geval contact op wanneer bijvoorbeeld:
- er bloed bij de ontlasting zit
- je zonder duidelijke reden afvalt
- het ontlastingspatroon plotseling blijvend verandert
- je ernstige of toenemende buikpijn hebt
- diarree langdurig aanhoudt
- je koorts hebt of je duidelijk ziek voelt
Ook wanneer eerder PDS is vastgesteld, moeten nieuwe alarmsignalen opnieuw worden beoordeeld.
Veiligheid bij kruiden en vezelmiddelen
- Kruiden vervangen geen medische diagnose of behandeling van ernstige darmklachten.
- Gebruik psyllium altijd met ruim voldoende vocht.
- Gebruik psyllium niet bij slikproblemen of een mogelijke vernauwing of afsluiting van de darm.
- Houd bij vezelmiddelen rekening met mogelijke beïnvloeding van de opname van medicijnen.
- Pepermuntolie kan brandend maagzuur of refluxklachten verergeren.
- Controleer bij medicatiegebruik, zwangerschap, borstvoeding en chronische aandoeningen altijd of een middel geschikt is.
Bronnen
- Verhelst J. – Groot Handboek der Geneeskrachtige Planten
- ESCOP – Herbal Monographs
- Thuisarts.nl – Prikkelbare-darmsyndroom
- NHG-Richtlijn – Prikkelbaredarmsyndroom
- European Medicines Agency – Pepermuntolie
Wil je meer lezen over een opgeblazen buik, winderigheid, obstipatie, diarree en andere maag- en darmklachten? Bekijk dan de centrale pagina spijsverteringsklachten .