Spijsverteringsklachten
Obstipatie: oorzaken en wat te doen?
Harde ontlasting, veel moeten persen of het gevoel dat je darmen niet goed leeg raken: obstipatie kan pijnlijk en hinderlijk zijn. Soms ga je minder vaak naar het toilet, maar dat hoeft niet altijd.
Op deze pagina lees je wat obstipatie is, waardoor verstopping kan ontstaan, wat je zelf kunt doen en welke plantaardige middelen binnen de kruidengeneeskunde worden gebruikt.
Wat is obstipatie?
Bij obstipatie, ook wel verstopping genoemd, gaat de ontlasting moeilijker dan normaal. De ontlasting kan hard en droog zijn, je kunt veel moeten persen of na de toiletgang het gevoel houden dat de darm niet leeg is.
Sommige mensen hebben minder dan drie keer per week ontlasting. Toch zegt alleen het aantal toiletbezoeken niet alles: ook bij dagelijkse ontlasting kan sprake zijn van obstipatie wanneer deze hard, pijnlijk of moeilijk uit te scheiden is.
Voldoende vezels, vocht, beweging en regelmaat helpen vaak. Bij plotselinge, ernstige of langdurige verstopping is het belangrijk om ook naar een mogelijke medische oorzaak te laten kijken.
Herken jij dit?
Obstipatie in het kort
- Obstipatie kan bestaan uit harde ontlasting, een moeilijke stoelgang of minder vaak ontlasting hebben.
- Mogelijke oorzaken zijn te weinig vezels of vocht, weinig beweging, aandrang uitstellen, medicatie of veranderingen in ritme en gezondheid.
- Meer vezels helpt alleen goed wanneer je ook voldoende drinkt.
- Lijnzaad en psyllium kunnen vocht vasthouden en de ontlasting zachter en volumineuzer maken.
- Bij buikpijn die niet weggaat, braken, bloedverlies, koorts of onverklaard gewichtsverlies is medische beoordeling nodig.
Wanneer spreek je van obstipatie?
Obstipatie betekent niet voor iedereen precies hetzelfde. Het normale ontlastingspatroon verschilt sterk per persoon. De één gaat meerdere keren per dag naar het toilet, terwijl drie keer per week voor iemand anders normaal kan zijn.
Er kan sprake zijn van verstopping wanneer je één of meer van de volgende klachten ervaart:
- harde, droge of keutelvormige ontlasting
- minder vaak ontlasting dan je gewend bent
- veel of langdurig moeten persen
- pijn tijdens de stoelgang
- het gevoel dat de darm niet volledig leeg is
- het gevoel dat de ontlasting niet goed naar buiten kan
- buikpijn, krampen of een opgeblazen buik
Soms kan er dunne ontlasting langs een harde prop lekken. Diarreeachtige ontlasting sluit obstipatie daarom niet altijd uit.
Hoe ontstaat obstipatie?
Ontlasting blijft in de dikke darm langer aanwezig wanneer deze langzamer door de darm beweegt. De dikke darm onttrekt ondertussen vocht aan de ontlasting, waardoor deze harder en droger kan worden.
Obstipatie heeft vaak niet één duidelijke oorzaak. Verschillende factoren kunnen tegelijkertijd meespelen:
- te weinig voedingsvezels
- onvoldoende drinken
- weinig lichamelijke beweging
- aandrang regelmatig uitstellen
- verandering van dagritme, voeding of omgeving
- langdurige stress of spanning
- zwangerschap of hormonale veranderingen
- een pijnlijke anus, kloofje of aambeien
- bepaalde medicijnen
- een trage darmwerking of bekkenbodemprobleem
Wanneer verstopping plotseling ontstaat of duidelijk anders is dan je normale stoelgang, is het verstandig om niet alleen met voeding of kruiden te blijven experimenteren.
Harde ontlasting: hoe ontstaat dat?
Hoe langer ontlasting in de dikke darm blijft, hoe meer vocht eruit wordt opgenomen. Daardoor kan de ontlasting hard, droog en moeilijker uit te scheiden worden.
Harde ontlasting kan pijn veroorzaken en soms kleine scheurtjes rond de anus geven. Door de angst voor pijn kun je de toiletgang vervolgens gaan uitstellen, waardoor de ontlasting nog harder wordt.
Het doel is daarom niet alleen om de darm te stimuleren, maar ook om de ontlasting voldoende zacht en soepel te houden.
Wat kun je eten bij obstipatie?
Voedingsvezels houden vocht vast en vergroten het volume van de ontlasting. Daardoor wordt de darmwand geprikkeld en kan de ontlasting gemakkelijker worden voortbewogen.
Vezelrijke voedingsmiddelen zijn onder andere:
- volkorenbrood, volkorenpasta en zilvervliesrijst
- groente en fruit
- peulvruchten
- noten en zaden
- havermout en andere volkoren graanproducten
Bouw de hoeveelheid vezels geleidelijk op. Wanneer je ineens veel meer vezels eet, kun je tijdelijk juist meer last krijgen van gasvorming, een opgeblazen gevoel of buikkrampen.
Bij extra vezels hoort voldoende vocht. Zonder voldoende drinken kan de ontlasting juist harder worden en kunnen zwelmiddelen vastlopen.
Obstipatie: wat kun je zelf doen?
Bij milde en kortdurende obstipatie kunnen eenvoudige aanpassingen vaak al verschil maken. Geef de darmen daarbij tijd: het effect van voeding en ritme is niet altijd dezelfde dag merkbaar.
- drink verspreid over de dag voldoende
- eet dagelijks vezelrijke voeding
- verhoog vezels stap voor stap
- beweeg iedere dag actief
- ga naar het toilet zodra je aandrang voelt
- neem rustig de tijd en vermijd langdurig hard persen
- probeer een vast toiletmoment na een maaltijd
- houd tijdelijk bij wanneer de verstopping ontstaat
Gebruik je medicijnen die mogelijk obstipatie veroorzaken? Stop daar dan niet zelf mee, maar bespreek de klachten met je huisarts of apotheker.
Obstipatie staat niet altijd op zichzelf
Een moeilijke stoelgang kan samengaan met andere maag- en darmklachten.
- een opgeblazen buik
- winderigheid en gasvorming
- buikpijn of buikkrampen
- pijnlijke ontlasting of kloofjes rond de anus
- prikkelbare darm met verstopping
- afwisselend diarree en verstopping
Wanneer verschillende klachten door elkaar lopen, is het belangrijk om niet alleen te proberen de ontlasting zo snel mogelijk op gang te brengen.
Persoonlijk kruidenadvies
Als obstipatie steeds terugkomt
Misschien heb je niet alleen een moeilijke stoelgang, maar ook last van een opgeblazen buik, gasvorming, krampen, stress of wisselende ontlasting.
Met persoonlijk kruidenadvies kijk ik naar het volledige klachtenbeeld, je gezondheid en eventueel medicatiegebruik. Daarbij beoordeel ik ook of kruiden passend zijn of dat medische beoordeling eerst belangrijker is.
Je ontvangt een persoonlijk behandelplan en een handgemengde kruidenmix van 100 gram op maat.
Is minder dan drie keer per week ontlasting altijd obstipatie?
Niet automatisch. Het normale ontlastingspatroon verschilt per persoon. Wanneer je altijd drie keer per week ontlasting hebt en daar geen klachten bij ervaart, kan dat voor jou normaal zijn.
Obstipatie gaat niet alleen over de frequentie. Harde ontlasting, veel persen, pijn of het gevoel dat je niet goed leeg raakt zijn minstens zo belangrijk.
Kan medicatie obstipatie veroorzaken?
Sommige medicijnen kunnen de darmbeweging vertragen, vocht aan de ontlasting onttrekken of de aandrang minder duidelijk maken.
Beginnen de klachten na de start of verhoging van een medicijn? Bespreek dit dan met je huisarts of apotheker. Stop voorgeschreven medicatie niet op eigen initiatief.
Welke kruiden en plantaardige middelen worden gebruikt bij obstipatie?
Bij obstipatie is het belangrijk onderscheid te maken tussen zwelmiddelen, kruiden voor bijkomende buikklachten en sterk stimulerende laxeerkruiden.
- Lijnzaad – bevat vezels en slijmstoffen die met water opzwellen. Hierdoor kan de ontlasting zachter en volumineuzer worden. Lijnzaad moet altijd met voldoende vocht worden ingenomen.
- Psyllium of vlozaad – vormt met water een gelachtige massa en wordt gebruikt om de ontlasting zachter te maken en het volume te vergroten. Ook hierbij is voldoende drinken noodzakelijk.
- Venkel – behandelt de verstopping zelf niet direct, maar kan binnen een breder klachtenbeeld passen wanneer ook gasvorming en lichte krampen spelen.
- Kamille – kan passend zijn wanneer de spijsvertering gevoelig, gespannen of krampachtig reageert.
- Anijszaad – wordt traditioneel gebruikt bij bijkomende gasvorming en een opgeblazen gevoel.
Sterk stimulerende laxeerkruiden, zoals senna, zijn niet bedoeld om zonder deskundige begeleiding langdurig of steeds opnieuw te gebruiken.
Welke aanpak passend is hangt af van de oorzaak, duur van de klachten, medicatie en de vraag of er mogelijk sprake is van een vernauwing of darmafsluiting.
Hoe gebruik je lijnzaad of psyllium veilig?
- Neem zwelmiddelen altijd met ruim voldoende water in.
- Slik ze niet vlak voor het slapen en volg de aanwijzingen op de verpakking.
- Houd afstand tussen psyllium en medicijnen, omdat vezels de opname van medicatie kunnen beïnvloeden.
- Gebruik ze niet bij slikproblemen, een vernauwing of mogelijke afsluiting van maag of darmen.
- Stop en vraag advies wanneer de buikpijn toeneemt, je niet meer kunt poepen of geen winden meer kunt laten.
Wanneer is persoonlijk kruidenadvies passend?
Persoonlijk kruidenadvies kan passend zijn wanneer:
- de obstipatie regelmatig terugkomt
- je ook last hebt van gasvorming, krampen of een opgeblazen buik
- stress en spanning invloed lijken te hebben
- je medicatie gebruikt
- je niet weet welke middelen veilig bij jouw situatie passen
- de klachten al medisch beoordeeld zijn maar blijven terugkomen
Wanneer moet je met obstipatie naar de huisarts?
Maak een afspraak wanneer je de adviezen ongeveer twee weken hebt geprobeerd maar de verstopping niet vermindert, of wanneer de klachten regelmatig terugkomen.
Neem eerder contact op wanneer obstipatie samengaat met:
- buikpijn die niet weggaat
- een vol of misselijk gevoel
- aanhoudend overgeven
- bloedverlies uit de anus
- zwarte ontlasting
- koorts of je duidelijk ziek voelen
- onverklaard gewichtsverlies
- weinig eetlust
- een plotselinge en blijvende verandering van de stoelgang
- geen ontlasting én geen winden meer kunnen laten
Veiligheid bij kruiden en laxeermiddelen
- Kruiden vervangen geen onderzoek naar de oorzaak van ernstige of langdurige verstopping.
- Gebruik zwelmiddelen nooit zonder voldoende vocht.
- Gebruik lijnzaad en psyllium niet bij slikproblemen of een mogelijke vernauwing of afsluiting van de darm.
- Houd rekening met mogelijke beïnvloeding van de opname van medicijnen.
- Gebruik sterk laxerende kruiden niet langdurig zonder begeleiding van een arts, apotheker of gekwalificeerd kruidengeneeskundige.
- Controleer bij medicatiegebruik altijd mogelijke interacties en contra-indicaties.
Bronnen
- Verhelst J. – Groot Handboek der Geneeskrachtige Planten
- ESCOP – Herbal Monographs
- Thuisarts.nl – Ik kan moeilijk poepen
- European Medicines Agency – Lini semen
- European Medicines Agency – Ispaghula husk
Wil je meer lezen over een opgeblazen buik, winderigheid, brandend maagzuur, diarree en andere maag- en darmklachten? Bekijk dan de centrale pagina spijsverteringsklachten .