Leuke weetjes over een plant die bijna iedereen kent.
In deze blog
Paardenbloem is zo’n plant die iedereen kent. Hij groeit in grasvelden, bermen, tuinen en soms zelfs tussen stoeptegels. Veel mensen zien hem vooral als onkruid, maar wie beter kijkt ontdekt een plant met een verrassend verhaal.
Paardenbloem is voedselplant, insectenplant, kruid én een botanisch wondertje. In deze blog neem ik je mee langs de naam, de bloem, de pluizenbol en allerlei toepassingen waar je misschien nog niet zo snel aan dacht.
Paardenbloem in het kort
Paardenbloem is veel meer dan een gewone gele bloem. De plant heeft oude volksnamen, bijzondere zaadverspreiding, eetbare bladeren en bloemen en een wortel die vroeger als koffievervanger werd gebruikt.
Wat je misschien nog niet wist over paardenbloem
Waar komt de naam paardenbloem vandaan?
Over de naam paardenbloem bestaan verschillende verklaringen. Een bekende uitleg is dat paarden de plant graag eten. De bladeren zijn voedzaam en de plant groeit veel in weilanden en graslanden.
In oude volksnamen zie je ook een andere kant van de plant terug. Paardenbloemblad werd traditioneel gebruikt bij de vochtafvoer. Daarom vind je in verschillende talen namen die daarnaar verwijzen.
In het Frans heet paardenbloem bijvoorbeeld pissenlit. Letterlijk betekent dat “in bed plassen”. Ook Nederlandse volksnamen zoals pissebloem en beddenpisser verwijzen naar dat oude gebruik.
Wist je dat?
De naam “leeuwentand” komt van de diep ingesneden bladeren.
In het Frans zie je dat terug als dent-de-lion,
waar ook het Engelse dandelion vandaan komt.
De bloem is eigenlijk geen bloem
Wat wij één paardenbloem noemen, is botanisch gezien geen losse bloem. Het is een bloemhoofd dat bestaat uit heel veel kleine bloemetjes.
Die kleine bloemetjes heten lintbloemen. In één bloemhoofd kunnen wel honderden kleine bloemetjes zitten. Elk klein bloemetje kan later een eigen zaadje vormen.
Als je goed kijkt, zie je dat de gele “blaadjes” allemaal aparte bloemetjes zijn. Een paardenbloem is dus eigenlijk een klein boeket op één steel.
Van gele bloem naar pluizenbol
Na de bloei verandert paardenbloem in de bekende witte pluizenbol. Elk zaadje krijgt een klein parachuutje. Dat wordt botanisch het pappus genoemd.
Door dat parachuutje kan het zaad met de wind worden meegenomen. Zo verspreidt paardenbloem zich makkelijk. Dat verklaart ook waarom hij steeds weer opduikt op plekken waar je hem misschien niet verwacht.
Een plant die zichzelf kan kopiëren
Paardenbloem heeft nog een bijzonder trucje. Veel paardenbloemen kunnen zaden vormen zonder bestuiving. Dat heet apomixis.
De zaden zijn dan bijna kopieën van de moederplant. Daardoor kunnen sterke vormen van paardenbloem zich makkelijk verspreiden en blijven ze goed aanwezig in gazons, bermen en tuinen.
Waarom paardenbloemen zo vaak in gazons groeien
Paardenbloemen houden van voedselrijke grond en kunnen goed omgaan met een bodem die wat verdicht is. Dat soort grond zie je vaak in gazons waar veel gelopen, gespeeld of gemaaid wordt.
De plant heeft een sterke penwortel die diep de grond in groeit. Daardoor kan hij water en voedingsstoffen bereiken waar veel andere planten minder goed bij kunnen.
Waarom paardenbloem zo goed tegen maaien kan
Veel planten verdwijnen wanneer ze steeds gemaaid worden. Paardenbloem niet. De bladeren groeien namelijk laag tegen de grond in een bladrozet.
Het groeipunt zit dicht bij de bodem. Als het gras wordt gemaaid, wordt de plant wel geraakt, maar het hart blijft vaak intact. Vanuit daar maakt hij gewoon weer nieuw blad.
Paardenbloem als voedselplant
Paardenbloem werd vroeger veel vaker gegeten dan nu. Bijna de hele plant is te gebruiken: blad, bloem en wortel hebben elk hun eigen toepassing.
Jonge bladeren
Jonge paardenbloembladeren kun je gebruiken in salades, omeletten, pesto of soep. Hoe jonger het blad, hoe milder de smaak meestal is.
Bloemen
De gele bloemen worden vooral culinair gebruikt. Je kunt er paardenbloemsiroop, paardenbloemgelei of kruidenlimonade van maken.
Wil je geen suiker gebruiken, dan kun je de gele lintbloemen ook verwerken door salade, kruidenboter, hartige pannenkoekjes of kruidenazijn.
Wortel
De wortel kan worden geroosterd en gemalen. Vroeger werd die gebruikt als koffievervanger, vooral in tijden van schaarste.
Paardenbloem in natuurlijke huidverzorging
Ook in eenvoudige huidverzorging kun je paardenbloem gebruiken. Vooral de bloemen zijn geschikt om in olie te laten trekken.
Zo maak je een paardenbloemolie die je kunt gebruiken als verzorgende huidolie of als basis voor een balsem of zalf.
Praktische tip:
Laat de bloemen eerst iets verleppen of kort voordrogen voordat je ze in olie zet.
Zo verklein je de kans dat er te veel vocht in je olie komt.
Belangrijk voor bijen en andere insecten
Paardenbloem bloeit vroeg in het jaar, op een moment dat er nog weinig bloemen zijn. Voor bijen, hommels en andere insecten is hij daarom een belangrijke bron van nectar en stuifmeel.
Dat is ook een goede reden om niet elke paardenbloem meteen uit het gazon te halen.
Misschien toch geen onkruid
Paardenbloem wordt vaak gezien als een plant die uit gazons moet verdwijnen. Maar wie beter kijkt, ziet een plant met een lange geschiedenis als voedselplant, kruid en insectenplant.
Wat voor veel mensen onkruid is, blijkt eigenlijk een verrassend veelzijdige plant te zijn.
Verder lezen over paardenbloem
Meer over paardenbloemblad, paardenbloemwortel en wildplukken