KRUIDENKENNIS
Wilgenbast en aspirine
Tijdens een wandeling over de Slikken van Flakkee kwam ik een wilg tegen. Bij wilgenbast wordt vaak gezegd dat het ‘natuurlijke aspirine’ is. Dat is begrijpelijk, maar niet helemaal juist.
Op deze pagina lees je hoe wilgenbast vroeger werd gebruikt, welke stoffen erin zitten en hoe hieruit uiteindelijk aspirine werd ontwikkeld.
DIRECT ANTWOORD
Zit er aspirine in wilgenbast?
Nee. Wilgenbast bevat geen aspirine, maar wel salicylverbindingen zoals salicine. Het lichaam zet salicine via enkele stappen om in salicylzuur. Die ontdekking speelde een belangrijke rol bij de latere ontwikkeling van acetylsalicylzuur: de werkzame stof in aspirine.
Wilgenbast in het kort
- De bast en bladeren van verschillende wilgensoorten werden van oudsher gebruikt bij pijn en koorts.
- Wilgenbast bevat onder andere salicine, maar geen kant-en-klare aspirine.
- Salicine wordt in het lichaam uiteindelijk omgezet in salicylzuur.
- De ontwikkeling van aspirine bouwde voort op onderzoek naar deze plantenstoffen.
- Wilgenbast en aspirine zijn niet hetzelfde en zijn niet zomaar onderling uitwisselbaar.
Wilg als geneeskrachtige plant
De bast en bladeren van verschillende wilgensoorten werden al heel lang gebruikt bij pijn en koorts. Er zijn oude beschrijvingen bekend uit onder andere Egypte en Mesopotamië.
De toepassing verschilde per tijd en plaats. Van de bladeren of bast werd bijvoorbeeld een aftreksel gemaakt. De bast werd ook gedroogd, fijngemalen en als poeder ingenomen.
In 1763 stuurde de Engelse predikant Edward Stone een verslag naar de Royal Society in Londen. Daarin beschreef hij zijn ervaringen met gedroogde en gemalen wilgenbast bij koorts.
Welke stof zit in wilgenbast?
Wilgenbast bevat verschillende salicylverbindingen. De bekendste daarvan is salicine. In het lichaam wordt salicine via enkele tussenstappen omgezet in salicylzuur.
De werking van wilgenbast komt waarschijnlijk niet alleen door salicine. Ook andere stoffen in de bast kunnen bijdragen aan het geheel. Bovendien kan de hoeveelheid werkzame stoffen per wilgensoort en bereiding verschillen.
Van wilgenbast naar aspirine
Salicylzuur werkte tegen pijn en koorts, maar kon ook flinke maagklachten geven. Chemici zochten daarom naar een vorm die beter te verdragen was. Zo ontstond acetylsalicylzuur.
Aspirine wordt dus niet rechtstreeks uit wilgenbast gehaald. De ontdekking van salicine en salicylzuur in planten vormde wel een belangrijke stap in de geschiedenis ervan.
Waarvoor wordt wilgenbast gebruikt?
Volgens de Europese kruidenmonografie wordt wilgenbast traditioneel gebruikt bij lichte gewrichtspijn, hoofdpijn en koorts bij verkoudheid. Bepaalde gestandaardiseerde extracten worden daarnaast gebruikt voor de kortdurende behandeling van lage rugpijn.
Dat betekent niet dat zelf verzamelde bast hetzelfde is als een onderzocht kruidenpreparaat. De hoeveelheid salicine kan verschillen en de dosering is dan moeilijk te bepalen.
Wilgenbast is geen vervanging voor aspirine
Aspirine bevat een vaste hoeveelheid acetylsalicylzuur. Wilgenbast bevat een mengsel van natuurlijke stoffen waarvan de hoeveelheid kan wisselen.
Neem wilgenbast daarom niet in plaats van voorgeschreven aspirine. Dat geldt zeker wanneer je aspirine gebruikt vanwege de werking op de bloedplaatjes.
Wanneer moet je voorzichtig zijn?
Wilgenbast is niet geschikt voor kinderen en jongeren onder de 18 jaar. Gebruik wordt ook afgeraden tijdens zwangerschap en borstvoeding.
Wees extra voorzichtig bij een allergie voor salicylaten of ontstekingsremmende pijnstillers, maagzweren, stollingsproblemen, ernstige lever- of nierproblemen en bij gebruik van bloedverdunners. Overleg bij medicijngebruik of gezondheidsproblemen eerst met een arts of apotheker.
Haal niet zomaar bast van een levende wilg
Voor het oogsten van bast moet de boom worden beschadigd. Wanneer rondom een tak of stam te veel bast wordt weggehaald, kan dat deel van de boom afsterven.
Haal daarom niet zomaar bast van wilgen in de natuur. Voor geneeskrachtig gebruik is een gecontroleerd en gestandaardiseerd product een veiligere keuze.
VEELGESTELDE VRAGEN
Meer weten over wilgenbast?
Is wilgenbast hetzelfde als aspirine?
Nee. Wilgenbast bevat onder andere salicine. Aspirine bestaat uit acetylsalicylzuur. De stoffen zijn aan elkaar verwant, maar de producten werken en worden gedoseerd op een andere manier.
Hoe werd wilgenbast vroeger toegepast?
Van bladeren of bast werd een aftreksel gemaakt. Gedroogde bast werd ook fijngemalen en als poeder ingenomen. De precieze toepassing verschilde per tijd en plaats.
Kun je zelf wilgenbast oogsten?
Dat raad ik niet aan voor geneeskrachtig gebruik. Je beschadigt de boom en de hoeveelheid werkzame stoffen in zelf geoogste bast is onbekend. Bovendien mag je niet zomaar materiaal uit natuurgebieden meenemen.
Wanneer mag je wilgenbast niet gebruiken?
Niet onder de 18 jaar en liever niet tijdens zwangerschap of borstvoeding. Ook bij allergie voor salicylaten of ontstekingsremmende pijnstillers, maagzweren, stollingsproblemen of gebruik van bloedverdunners is eerst professioneel advies nodig.
Bronnen
- European Medicines Agency, European Union herbal monograph on Salix species, cortex.
- Royal Society, verslag van Edward Stone over wilgenbast, 1763.
- Jeffreys D., Aspirin: The Remarkable Story of a Wonder Drug.
- Historische overzichten over salicine, salicylzuur en de ontwikkeling van acetylsalicylzuur.
De geschiedenis begon bij de plant
De uitspraak ‘aspirine komt uit de wilg’ is te eenvoudig. Juister is: onderzoek naar planten zoals de wilg hielp wetenschappers op weg naar de ontwikkeling van aspirine.
Bekijk meer kruidenkennis →