Slijmvliezen & traditioneel oogkruid
Ogentroost: traditioneel kruid bij geïrriteerde slijmvliezen
Euphrasia officinalis
Ogentroost heeft zijn naam te danken aan het eeuwenlange gebruik bij geïrriteerde en tranende ogen. Toch is zelfgemaakte ogentroostthee niet geschikt om rechtstreeks in het oog te gebruiken. Voor het oog zijn alleen steriele producten veilig genoeg.
Waar is ogentroost goed voor?
Ogentroost wordt traditioneel gebruikt bij geïrriteerde slijmvliezen, vooral rond neus en ogen. Het kruid is beroemd geworden als oogkruid, maar de wetenschappelijke onderbouwing voor deze toepassing is beperkt.
Ogentroost is een kleine plant met witte tot lichtpaarse bloemen waarop vaak gele en donkerpaarse tekeningen te zien zijn.
Het kruid bevat onder andere iridoïden, flavonoïden en looistoffen. Vooral de samentrekkende eigenschappen van de looistoffen passen bij het traditionele gebruik bij slijmvliesirritatie.
De EMA heeft ogentroost beoordeeld, maar kon geen Europese kruidenmonografie vaststellen omdat er onvoldoende gegevens waren om een veilig en werkzaam medicinaal gebruik goed te onderbouwen.
Wat is de werking van ogentroost?
Ogentroost bevat onder andere aucubine en andere iridoïden, flavonoïden en looistoffen.
In laboratoriumonderzoek zijn onder andere ontstekingsremmende en samentrekkende eigenschappen gevonden. Dat betekent nog niet dat dezelfde werking bij mensen voldoende is aangetoond.
Het gebruik bij tranende of geïrriteerde ogen is daarom vooral traditioneel.
Ogentroost combineren met andere kruiden
Bij verkoudheid of geïrriteerde slijmvliezen wordt ogentroost traditioneel gecombineerd met bijvoorbeeld kamille, weegbree of vlierbloesem.
Gebruik zulke kruidenmengsels als thee. Zelfgemaakte kruidenthee hoort niet rechtstreeks in het oog.
Voor welke klachten wordt ogentroost gebruikt?
- traditioneel bij tranende of geïrriteerde ogen;
- traditioneel bij geïrriteerde slijmvliezen van neus en bovenste luchtwegen;
- traditioneel bij lichte verkoudheidsklachten.
Bij een pijnlijk, rood of ontstoken oog, lichtschuwheid, pus, letsel of plotseling verminderd zicht is medische beoordeling nodig.
Eigenschappen van ogentroost
Samentrekkend
De looistoffen hebben een samentrekkende werking.
Traditioneel slijmvlieskruid
Ogentroost wordt al eeuwen gebruikt bij lichte irritatie van slijmvliezen.
Traditioneel oogkruid
De bekendste toepassing is bij tranende en geïrriteerde ogen, maar goed klinisch bewijs ontbreekt.
Hoe gebruik je ogentroost?
Voor thee kun je ongeveer 1 tot 2 theelepels gedroogde ogentroost gebruiken op 250 ml heet water. Laat ongeveer 10 minuten afgedekt trekken en zeef zorgvuldig.
Gebruik zelfgemaakte ogentroostthee uitsluitend om te drinken.
Druppel zelfgemaakte thee nooit in de ogen. Een waterige kruidenbereiding is niet steriel en kan bacteriën of kleine plantendeeltjes bevatten die het oog juist kunnen irriteren of infecteren.
Wat gebruik je van de ogentroostplant?
Voor kruidenbereidingen worden de gedroogde bovengrondse delen gebruikt: stengels, bladeren en bloemen.
Het kruid wordt tijdens de bloei verzameld en daarna zorgvuldig gedroogd.
Een stukje geschiedenis
De Nederlandse naam ogentroost zegt al veel over de geschiedenis van deze plant. Eeuwenlang werd het kruid gebruikt bij allerlei oogklachten.
De bloemen hebben donkere streepjes en een geel hartje. Vroeger zag men daarin iets dat op een oog leek. Volgens de oude signatuurleer werd zo’n uiterlijk gezien als aanwijzing voor de geneeskrachtige toepassing van een plant.
Tegenwoordig weten we dat het uiterlijk van een plant niets zegt over de medische werking.
Herkenning, standplaats, teelt en oogst
Herkenning: ogentroost is een klein plantje met tegenoverstaande, getande blaadjes. De bloemen zijn meestal wit tot lichtpaars met donkere adertjes en een geel vlekje.
Standplaats: vooral schrale graslanden, duinen en andere voedselarme plaatsen.
Bijzonder: ogentroost is een halfparasiet. Via de wortels haalt de plant een deel van zijn water en voedingsstoffen uit omringende grassen en andere planten.
Oogst: de bovengrondse delen worden tijdens de bloei verzameld en vervolgens luchtig gedroogd.
Wildpluk: binnen het geslacht Euphrasia komen verschillende soorten voor die moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn. Sommige zijn bovendien zeldzaam. Pluk daarom liever niet zomaar wilde ogentroost voor medicinaal gebruik.
Veiligheid en aandachtspunten
- Gebruik zelfgemaakte ogentroostbereidingen nooit als oogdruppels.
- Ook een goed gezeefde thee is niet steriel en kan ooginfecties veroorzaken.
- Voor gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding zijn onvoldoende veiligheidsgegevens beschikbaar.
- Voor gericht medicinaal gebruik bij jonge kinderen zijn onvoldoende gegevens beschikbaar.
- Stop bij allergische reacties of verergering van klachten.
Een rood of pijnlijk oog is niet automatisch een onschuldige irritatie. Zeker bij pijn, pus, lichtschuwheid of verminderd zicht hoort het oog beoordeeld te worden.
Veelgestelde vragen over ogentroost
Kan ik ogentroostthee als oogspoeling gebruiken?
Nee. Zelfgemaakte thee is niet steriel en hoort niet rechtstreeks in het oog.
Waarom heet de plant ogentroost?
De naam verwijst naar het eeuwenlange traditionele gebruik bij oogklachten.
Is de werking bij oogklachten bewezen?
Nee. Er is onvoldoende goed klinisch onderzoek om de traditionele toepassing als bewezen behandeling te beschouwen.
Kan ik ogentroost wel drinken?
Gedroogde ogentroost wordt traditioneel als kruidenthee gebruikt. Ook daarbij geldt dat de wetenschappelijke onderbouwing beperkt is.
Bronnen
- EMA – assessment report en public statement over Euphrasia officinalis en Euphrasia rostkoviana
- Verhelst – Groot Handboek der Geneeskrachtige Planten