Jakobskruiskruid en Sint-janskruid worden vaak verward door
Jakobskruiskruid en Sint-janskruid worden regelmatig met elkaar verward. Beide planten bloeien geel en ook de Nederlandse namen lijken op elkaar. Toch zijn het twee totaal verschillende planten.
Jakobskruiskruid bevat stoffen die schadelijk kunnen zijn voor vee en hoort niet thuis in hooi of ander veevoer. Sint-janskruid is juist een bekend geneeskrachtig kruid, maar kan de werking van veel medicijnen beïnvloeden.
In deze blog lees je hoe je beide planten uit elkaar houdt, waarom jakobskruiskruid voor veehouders een probleem kan zijn en waarom Sint-janskruid niet zomaar met medicijnen gecombineerd mag worden.
Jakobskruiskruid en Sint-janskruid in het kort
- het zijn twee verschillende planten uit verschillende plantenfamilies
- jakobskruiskruid heeft kleine, margrietachtige gele bloemhoofdjes
- Sint-janskruid heeft bloemen met vijf losse gele kroonbladeren
- jakobskruiskruid heeft diep ingesneden en gelobd blad
- Sint-janskruid heeft kleine blaadjes met doorschijnende puntjes
- jakobskruiskruid is schadelijk voor vee wanneer het wordt gegeten
- Sint-janskruid wordt geneeskrachtig gebruikt, maar heeft veel wisselwerkingen met medicijnen
Een plant gebruiken als geneeskrachtig kruid?
Gebruik een plant pas wanneer je zeker weet welke soort je voor je hebt. Bij persoonlijk kruidenadvies kijk ik daarnaast naar je klachten, medicijngebruik en wat voor jou veilig en passend is.
Verder lezen over het verschil tussen jakobskruiskruid en Sint-janskruid
De verwarring ontstaat vooral door de Nederlandse namen en de gele bloemen. Beide planten bloeien bovendien ongeveer in dezelfde periode.
Wie alleen vluchtig naar een geelbloeiende plant kijkt, kan daardoor denken dat het om dezelfde plant of om nauw verwante soorten gaat. Dat is niet zo.
Jakobskruiskruid behoort tot de composietenfamilie. Sint-janskruid behoort tot de hertshooifamilie. Ze hebben een andere bloemopbouw, ander blad en andere inhoudsstoffen.
Jakobskruiskruid heet officieel Jacobaea vulgaris. De plant heeft meerdere kleine gele bloemhoofdjes die samen bovenaan een vertakte stengel staan.
De afzonderlijke bloemen lijken op kleine gele margrietjes. Ze hebben een geel hart met daaromheen smalle gele lintbloemen.
Het blad is diep ingesneden en heeft onregelmatige lobben. Onderaan de plant ontstaat vaak eerst een bladrozet. Later groeit daaruit een stevige bloemstengel die ongeveer één meter hoog kan worden.
Belangrijke herkenningspunten zijn:
- meerdere kleine, margrietachtige gele bloemhoofdjes
- een sterk vertakte bloeiwijze
- diep ingesneden en gelobd blad
- vaak eerst een bladrozet onderaan de plant
Jakobskruiskruid en Sint-janskruid naast elkaar in de berm. Op afstand vallen vooral de gele bloemen op, maar van dichtbij zijn de verschillen duidelijk te zien.
Sint-janskruid heet officieel Hypericum perforatum. De bloemen hebben vijf duidelijk herkenbare gele kroonbladeren en opvallend veel lange gele meeldraden.
Langs de randen van de kroonbladeren zijn vaak kleine donkere puntjes te zien. De blaadjes staan tegenover elkaar aan de stengel en hebben geen ingesneden rand.
Houd je een blaadje tegen het licht, dan zie je kleine doorschijnende puntjes. Dit zijn kliertjes in het blad. Ze lijken op kleine gaatjes en zijn een belangrijk herkenningskenmerk.
Wanneer je een bloemknop tussen je vingers fijnwrijft, kan er een roodpaarse verkleuring ontstaan.
Belangrijke herkenningspunten zijn:
- bloemen met vijf losse gele kroonbladeren
- veel lange gele meeldraden
- kleine, gave blaadjes die tegenover elkaar staan
- doorschijnende puntjes in het blad
- donkere puntjes langs de rand van de kroonbladeren
Jakobskruiskruid bevat pyrrolizidine-alkaloïden. Deze stoffen kunnen na opname in het lichaam de lever beschadigen. Vooral paarden en runderen zijn er gevoelig voor.
Dieren vermijden de verse plant meestal vanwege de bittere smaak en geur, zeker wanneer er voldoende ander voedsel aanwezig is. Dit betekent niet dat de verse plant onschadelijk is.
Bij voedselschaarste, overbegrazing of weinig ander gras kunnen dieren de plant toch binnenkrijgen.
Het grootste risico ontstaat wanneer jakobskruiskruid wordt gemaaid en in hooi of kuilvoer terechtkomt. De plant verliest dan een deel van zijn herkenbare geur en smaak, maar de schadelijke stoffen verdwijnen niet.
Dieren kunnen de gedroogde plant daardoor gemakkelijker ongemerkt opeten. Jakobskruiskruid hoort daarom niet thuis in gras dat wordt gebruikt voor veevoer.
Jakobskruiskruid is niet alleen een giftige plant voor vee. De bloemen leveren ook nectar en stuifmeel aan verschillende insecten, waaronder bijen, zweefvliegen, kevers en vlinders.
De plant is bovendien een belangrijke waardplant voor de sint-jacobsvlinder. De zwart-geel gestreepte rupsen van deze vlinder leven van het blad.
De plaats waar de plant groeit, maakt daarom verschil. In natuurgebieden en bloemrijke bermen kan jakobskruiskruid een ecologische functie hebben.
In weilanden, hooilanden en op plekken waar gras wordt gewonnen voor veevoer, is het juist belangrijk om te voorkomen dat de plant wordt meegemaaid.
Dat jakobskruiskruid waardevol is voor insecten en tegelijk een risico vormt voor vee, kan dus allebei waar zijn.
De bloemen van jakobskruiskruid leveren nectar en stuifmeel aan verschillende insecten.
De zwart-geel gestreepte rups van de sint-jacobsvlinder leeft van jakobskruiskruid.
Wil je jakobskruiskruid uit je tuin verwijderen, draag dan handschoenen. Zo voorkom je direct contact met het plantensap en mogelijke huidirritatie.
Trek de plant bij voorkeur met wortel en al uit de grond. Doe dit voordat de bloemen zaad vormen, zodat de plant zich niet verder kan uitzaaien.
Laat uitgetrokken planten niet liggen op een plek waar paarden, koeien, schapen, geiten of andere dieren erbij kunnen. Ook een verwelkte of gedroogde plant blijft schadelijke stoffen bevatten.
Stop de plant na het verwijderen in een afgesloten zak en voer haar af volgens de regels voor groenafval in jouw gemeente. Gebruik jakobskruiskruid niet als veevoer en zorg dat het niet tussen gemaaid gras of hooi terechtkomt.
Was na het verwijderen je handen, ook wanneer je handschoenen hebt gedragen.
Jakobskruiskruid is vroeger in de volksgeneeskunde gebruikt, onder andere in uitwendige bereidingen.
Tegenwoordig wordt het niet meer als geneeskrachtig kruid voor thuisgebruik geadviseerd. Dat komt door de aanwezigheid van pyrrolizidine-alkaloïden, die schadelijk kunnen zijn voor de lever.
Maak daarom geen thee, tinctuur, olie, zalf of ander huismiddel van jakobskruiskruid.
Sint-janskruid is een bekend geneeskrachtig kruid. Bepaalde gestandaardiseerde preparaten worden gebruikt bij lichte tot matige depressieve klachten.
Traditionele bereidingen worden daarnaast gebruikt bij tijdelijke mentale uitputting en lichte stemmingsklachten.
De werking en sterkte kunnen per bereiding verschillen. Een kop zelfgemaakte thee is daarom niet hetzelfde als een gestandaardiseerd extract waarvan de samenstelling nauwkeurig is vastgelegd.
Sint-janskruid wordt uitwendig ook verwerkt in Sint-jansolie. Deze rode kruidenolie wordt traditioneel gebruikt voor de verzorging van een gevoelige of geïrriteerde huid en als massageolie bij stijve, pijnlijke of overbelaste spieren en gewrichten.
Breng Sint-jansolie niet vlak voor het zonnen aan op de huid. De huid kan na gebruik gevoeliger reageren op zonlicht.
Sint-janskruid kan de afbraak en uitscheiding van verschillende medicijnen versnellen. Hierdoor kan de hoeveelheid medicijn in het bloed dalen en kan het middel minder goed werken.
Sint-janskruid kan onder meer een wisselwerking geven met:
- antidepressiva
- de anticonceptiepil
- bloedverdunners
- afweeronderdrukkende medicijnen
- medicatie tegen epilepsie
- sommige hartmedicijnen
- bepaalde kanker- en hiv-medicijnen
De combinatie met antidepressiva kan bovendien het serotonerge effect versterken. Combineer Sint-janskruid daarom niet op eigen initiatief met antidepressiva.
Gebruik je medicijnen, overleg dan eerst met een arts of apotheker voordat je Sint-janskruid gaat gebruiken.
| Kenmerk | Jakobskruiskruid | Sint-janskruid |
|---|---|---|
| Latijnse naam | Jacobaea vulgaris | Hypericum perforatum |
| Plantenfamilie | Composietenfamilie | Hertshooifamilie |
| Bloem | Kleine margrietachtige bloemhoofdjes | Vijf losse gele kroonbladeren |
| Blad | Diep ingesneden en gelobd | Klein, ovaal en gaafrandig |
| Bijzonder kenmerk | Vaak een bladrozet en sterk vertakte bloeiwijze | Doorschijnende puntjes in het blad |
| Gebruik | Niet gebruiken als geneeskrachtig kruid | Geneeskrachtig gebruikt, maar met veel interacties |
| Belangrijk risico | Schadelijk voor vee, ook in gedroogde vorm | Kan de werking van medicijnen beïnvloeden |
Kijk niet alleen naar de gele kleur van de bloemen. Bekijk altijd de bloemvorm, het blad en de stand van de bladeren.
Lijkt de bloem op een klein geel margrietje
en zijn de bladeren diep ingesneden?
Dan heb je waarschijnlijk te maken met jakobskruiskruid.
Heeft de bloem vijf losse gele kroonbladeren,
veel lange meeldraden en kleine blaadjes met lichtpuntjes?
Dan is het waarschijnlijk Sint-janskruid.
Gebruik een wilde plant pas wanneer je de soort met zekerheid hebt vastgesteld. Bij twijfel kun je de plant beter laten staan.
De discussie over jakobskruiskruid wordt soms fel. Dat komt doordat mensen vanuit verschillende situaties naar dezelfde plant kijken.
Voor een paardenhouder of boer is jakobskruiskruid in een weiland of hooiland een serieus risico.
Voor insecten kan dezelfde plant in een natuurgebied of bloemrijke berm juist een waardevolle voedselbron en waardplant zijn.
Deze feiten spreken elkaar niet tegen. Het gaat vooral om de plaats waar de plant groeit en om het voorkomen dat zij in voer voor dieren terechtkomt.
Twijfel je welk kruid veilig bij je past?
Ook een bekend geneeskrachtig kruid zoals Sint-janskruid is niet voor iedereen geschikt. Bij persoonlijk kruidenadvies kijk ik naar je klacht, medicijngebruik, gevoeligheden en mogelijke wisselwerkingen.
- EMA – Hyperici herba: Europese informatie over Sint-janskruid
- De Vlinderstichting – Jakobskruiskruid: Giftigheid en ecologische waarde
- Wageningen University & Research: Pyrrolizidine-alkaloïden in veevoer
- Provincie Noord-Holland: Informatieblad jakobskruiskruid
- Verhelst – Groot Handboek der Geneeskrachtige Planten
- ESCOP Monographs – Hypericum perforatum